Kancelaria Radcy Prawnego Ewa Jagodzińska-Antczak we Wrocławiu

Przewodnik po przepisach o rękojmi za wady rzeczy sprzedanej

Gdy dokonujemy zakupu jakiejś rzeczy, bez względu na to, czy jest to telewizor, samochód, czy mieszkanie, mamy prawo oczekiwać, iż przekazany nam przez sprzedawcę towar będzie należytej jakości. Na wypadek, gdyby jednak okazało się, że w nasze ręce trafił bubel, prawo daje nam broń w postaci uregulowań dotyczących odpowiedzialności sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej.

Jaka sprzedaż takie przepisy

Jeśli chcemy dowiedzieć się, jakie uprawnienia przysługują nam w związku z tym, iż zakupiona rzecz nie jest taka, jaka być powinna, w pierwszej kolejności musimy ustalić, które przepisy zastosować w danym przypadku do odpowiedzialności sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej.

Nie powinno sprawić nam to kłopotów, gdy będziemy wiedzieć, że w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej znajdziemy regulacje, które stosuje się w przypadku tzw. sprzedaży konsumenckiej, a zatem dokonywanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedaży rzeczy ruchomej osobie fizycznej, która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawodową lub gospodarczą. We wszystkich pozostałych przypadkach za wady rzeczy sprzedanej sprzedawca ponosi odpowiedzialność na zasadach wynikających z kodeksu cywilnego o rękojmi za wady (art. 556 – 576 k.c.).

Jeśli zatem z zakupionymi w sklepie butami zaczyna dziać się coś niepokojącego wówczas możemy je reklamować w oparciu o przepisy ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej. Gdy okazuje się zaś, że zakupiony od osoby prywatnej laptop nie nadaje się do normalnego użytku, albo w sprzedanym nam przez dewelopera mieszkaniu przeciekają okna wówczas sięgnąć należy do przepisów kodeksu cywilnego.

Niniejszy artykuł dotyczy najważniejszych zasad odpowiedzialności sprzedawcy za wady fizyczne rzeczy sprzedanej zawartych w kodeksie cywilnym.

Nie tylko rzeczy nowe, ale i używane

Kodeks cywilny nie mówi, czy zawarte w nim przepisy o rękojmi stosować należy tylko do stanowiących przedmiot sprzedaży rzeczy nowych, czy też uregulowania te dotyczą także rzeczy używanych. W związku z tym brak jest podstaw do zawężania zakresu zastosowania tych przepisów tylko do rzeczy nowych.

Przepisy o rękojmi za wady odnoszą się zatem zarówno do sprzedaży rzeczy nowych, jak i rzeczy używanych. Sprzedawca nie ponosi jednak odpowiedzialności w ramach rękojmi za takie zmniejszenie wartości lub użyteczności rzeczy używanej, które jest normalnym następstwem prawidłowego korzystania z niej.

Podkreślić jednakże trzeba, że obowiązkiem sprzedawcy jest wydanie kupującemu rzeczy nadającej się do użytku zgodnie z jej przeznaczeniem, choćby nawet była to rzecz używana. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r. o sygn. akt: V Aca 239/08 przyjął, że będące przedmiotem sprzedaży urządzenie miało usterki powodujące zmniejszenie jego wartości ze względu na cel wynikający ze zwyczajnego przeznaczenia rzeczy, skoro nie było ono zdolne do podjęcia pracy zgodnie z przeznaczeniem. Zdaniem Sądu to, iż ujawnione usterki wynikały z naturalnego zużycia rzeczy tej oceny zmienić nie może, gdyż obowiązkiem sprzedawcy było wydanie rzeczy nadającej się do użytku. Tak samo nie ma wpływu na powyższą ocenę to, że ujawnione wady były usuwalne i nadawały się do naprawy. Przyjąć zatem należy, że jeśli kupiony na Allegro używany telefon komórkowy ma lekkie zarysowania na wyświetlaczu wynikające z normalnego korzystania z niego wówczas nie będziemy mogli złożyć u sprzedawcy reklamacji. Jeśli jednak przedmiotowa komórka nie działa, jak należy wówczas będziemy mogli skorzystać z uprawnień, jakie daje nam kodeks cywilny.

Wady fizyczne rzeczy, za które odpowiada sprzedawca

Zgodnie z art. 556 § 1 k.c. wada fizyczna rzeczy, za którą sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, może polegać na tym, że:

  1. rzecz ma wadę zmniejszającą jej wartość lub użyteczność ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub z przeznaczenia rzeczy,
  2. rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego,
  3. rzecz została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.

Ciekawych przykładów wad fizycznych rzeczy dostarcza orzecznictwo wskazując np. na inną niż wymieniona w dowodzie rejestracyjnym datę produkcji pojazdu, sfałszowany dowód rejestracyjny samochodu, czy „przebicie” numerów nadwozia pojazdu.

Uprawnienia przysługujące kupującemu z tytułu rękojmi za wady

Jeżeli rzecz sprzedana ma wady kupującemu przysługuje przede wszystkim uprawnienie do odstąpienia od umowy albo żądania obniżenia ceny (art. 560 k.c.). Jeżeli kupujący odstępuje od umowy z powodu wady rzeczy sprzedanej, strony powinny sobie nawzajem zwrócić otrzymane świadczenia. Natomiast jeżeli kupujący zainteresowany jest obniżeniem ceny wówczas może on żądać od sprzedawcy zapłaty kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wartością rzeczy wolnej od wad a wartością rzeczy obliczoną z uwzględnieniem istniejącej wady.

Pamiętać jednak należy, iż sprzedawca może uniemożliwić kupującemu odstąpienie od umowy, jeżeli niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na rzecz wolną od wad albo niezwłocznie wady usunie – pod warunkiem jednak że będzie to pierwsza wymiana bądź naprawa rzeczy. Jeśli jednak dana wada nie jest wadą istotną wówczas możliwe jest zablokowanie kupującemu możliwości odstąpienia od umowy także poprzez kolejną wymianę bądź naprawę rzeczy.

Jeżeli przedmiotem sprzedaży była rzecz oznaczona tylko co do gatunku wówczas kupujący może żądać, by, oczywiście za zwrotem rzeczy wadliwej, sprzedawca dostarczył mu zamiast rzeczy wadliwej rzecz wolną od wad. Natomiast, jeśli sprzedawca rzeczy jest jednocześnie jej producentem, a przedmiotem sprzedaży jest rzecz oznaczona co do tożsamości (np. mieszkanie kupione u dewelopera) wówczas kupujący może żądać, by w wyznaczonym przez niego odpowiednim terminie sprzedawca wadę usunął (art. 561 k.c.).

Terminy reklamacyjne

Aby móc skorzystać z uprawnień, w jakie przepisy kodeksu cywilnego o rękojmi wyposażyły kupującego, musi on w określonym terminie zawiadomić sprzedawcę o wadzie rzeczy. Do zachowania terminów zawiadomienia o wadach rzeczy sprzedanej wystarczy wysłanie przed upływem tych terminów listu poleconego.

Na zawiadomienie sprzedawcy o wadzie fizycznej rzeczy sprzedanej kupujący ma co do zasady miesiąc od jej wykrycia (art. 563 § 1 k.c.).

Jeśli jednak zbadanie rzeczy jest w danych stosunkach przyjęte, utrata uprawnień z tytułu rękojmi następuje, jeżeli kupujący nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca po upływie czasu, w którym przy zachowaniu należytej staranności mógł wadę wykryć. Ponadto przy sprzedaży między osobami prowadzącymi działalność gospodarczą utrata uprawnień z tytułu rękojmi następuje, jeżeli kupujący nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o dostrzeżonej wadzie, a w wypadku gdy wada wyszła na jaw dopiero później – jeżeli nie zawiadomił sprzedawcy niezwłocznie po jej wykryciu.

Czas trwania odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi

Samo zawiadomienie sprzedawcy o wadzie nie musi jeszcze zawierać żądania kupującego z tytułu rękojmi (np. żądania obniżenia ceny, usunięcia wady), jednak pamiętać trzeba, że możliwość wystąpienia przeciwko sprzedawcy z konkretnym roszczeniem nie jest nieograniczona w czasie.

Zgodnie z kodeksem cywilnym uprawnienia kupującego z tytułu rękojmi za wady fizyczne wygasają po upływie roku, a gdy chodzi o wady budynku – po upływie lat trzech licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana (art. 568 § 1 k.c.).

Aby zatem móc skutecznie dochodzić uprawnień z rękojmi kupujący przed upływem roku (trzech lat przy budynku) od wydania rzeczy musi wystąpić przeciwko sprzedawcy z odpowiednim żądaniem. W braku porozumienia między stronami kupujący musi zadbać, by przed upływem powyższego terminu sprawa została skierowana na drogę sądową.

Po upływie roku (przy budynkach – trzech lat) od wydania rzeczy roszczenia z tytułu rękojmi nie mogą być skutecznie dochodzone przed sądem.

Jednak zgodnie z art. 564 k.c. utrata uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy nie następuje mimo niezachowania terminów do zbadania rzeczy przez kupującego i do zawiadomienia sprzedawcy o wadach, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił albo zapewnił kupującego, że wady nie istnieją.

Przeniesienie uprawnień z tytułu rękojmi za wady rzeczy

Decydując się na zakup rzeczy używanej (np. mieszkania na rynku wtórnym, jednak niedawno wybudowanego) musimy pamiętać o tym, że sprzedaż rzeczy przez kupującego nie powoduje przejścia na nabywcę uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy. Kupujący może jednak przelać na nabywcę uprawnienia do żądania obniżenia ceny, usunięcia wady lub dostarczenia rzeczy wolnej od wad. Przelewu tego można dokonać zarówno w samej umowie sprzedaży, jak i później zawartej odrębnej umowie. Pamiętać jednak trzeba, że nie jest możliwe dokonanie przelewu uprawnienia do odstąpienia od umowy.